सारांश
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी ९रास्वपा० ले परम्परागत दलहरूलाई चुनौती दिँदै राजनीतिक परिदृश्य परिवर्तन गरेको छ।
रास्वपा र बालेन शाह लगायतका नेताहरूको एकताले वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिलाई सुदृढ बनाउनेछ।
एकीकरणले सुशासन, स्पष्ट एजेन्डा र संगठनात्मक अनुशासनलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ।
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी ९रास्वपा० नेपालको महत्त्वपूर्ण र हस्तक्षेपकारी राजनीतिक शक्तिका रूपमा तीव्र गतिमा उदय भएको छ, जसले परम्परागत दलहरूको वर्चस्व रहेको राजनीतिक परिदृश्यलाई मौलिक रूपमा परिवर्तन गरिदिएको छ ।
यसको सफलता सुशासन, भ्रष्टाचार विरोधी अभियान र प्रत्यक्ष सार्वजनिक उत्तरदायित्वमा आधारित छ, जसले दशकौँ देखिको राजनीतिक अस्थिरता र कुशासनबाट निराश बनेका जनताको मन जित्न सफल भएको छ । पार्टीको मुख्य विचारधारा ‘राजनीतिक तथा आर्थिक उदारवाद’ जसमा सामाजिक लोकतन्त्रका केही तत्त्वहरू पनि समाहित छन्, को एक व्यावहारिक मिश्रण जस्तो देखिन्छ ।
यसले यसलाई मध्यमार्गी शक्तिका रूपमा उभ्याएको छ । यस दृष्टिकोणले बजारमा आधारित अर्थतन्त्रको दक्षतालाई आत्मसात् गर्दै अत्यावश्यक सार्वजनिक सेवा र बलियो सामाजिक सुरक्षा प्रदान गर्न राज्यको भूमिकालाई पनि उत्तिकै जोड दिन्छ ।
आन्तरिक रूपमा, पार्टीले परम्परागत ‘कार्यकर्तामा आधारित’ संरचनालाई त्यागेर ‘सदस्यमा आधारित’ मोडल अपनाउँदै आन्तरिक लोकतन्त्रतर्फ ठुलो फड्को मार्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ । यो सिद्धान्त, प्रारम्भिक निर्वाचन ९प्राइमरी इलेक्सन० र कार्यकालको सीमा जस्ता प्रावधानहरूले नेपाली राजनीतिमा लामो समयदेखि जरो गाडेको व्यक्तिवादी र संरक्षणवादी राजनीतिलाई सिधै चुनौती दिएका छन् ।
यद्यपि, उपलब्ध नीतिगत तथ्याङ्कहरूको विश्लेषण गर्दा पार्टीको वैचारिक दृष्टिकोण र त्यसको विस्तृत कार्यान्वयन योजनाबिच केही भिन्नता देखिन्छ । शिक्षा सुधार, निर्वाचन प्रणालीमा परिवर्तन र सामाजिक न्यायमा यसको अडान स्पष्ट भए पनि यातायात, सहरी योजना र स्रोत व्यवस्थापन जस्ता महत्त्वपूर्ण क्षेत्रहरूमा विस्तृत कार्ययोजना अझै विकास हुन बाँकी छ ।
रास्वपाको उदयले राजनीतिक सुधारको अवसर र अस्थिरताको जोखिम दुवै बोकेको छ । यसको आक्रामक भ्रष्टाचार विरोधी अडान र युवा तथा व्यावसायिक वर्गप्रतिको आकर्षणले स्थापित राजनीतिक व्यवस्थाको विकल्प प्रस्तुत गरेको छ । तर, पार्टीसँग गहिरो संस्थागत अनुभवको कमी र यसका प्रमुख नेताहरूले सामना गरिरहनु परेको कानुनी तथा राजनीतिक छानबिनले यसको दीर्घकालीन अस्तित्व र प्रणाली भित्रै बसेर परिवर्तन ल्याउन सक्ने क्षमतामा चुनौती थप्न सक्छ । पार्टीको आगामी यात्रा यसको भ्रष्टाचार विरोधी लोकप्रिय नारालाई कति हदसम्म ठोस र कार्यान्वयन योग्य शासन एजेन्डामा बदल्न सक्छ भन्ने कुरामा निर्भर रहनेछ ।
रास्वपा, उज्यालो नेपाल र बालेनबिचको एकता
राष्ट्रको बृहत्तर हितका लागि नयाँ वैकल्पिक शक्तिहरूले ‘लुटतन्त्रवादीहरू’ लाई विस्थापित गर्न एकजुट हुने निर्णय गर्नु देशको राजनीतिक क्षेत्रमा एक साहसी, व्यावहारिक र आवश्यक कदम हो । यो जेनजीलगायत आम जनताको अपेक्षा पनि थियो । नेपालको भविष्यका लागि शक्तिहरूलाई एकीकृत गर्नुपर्ने आवश्यकतालाई गम्भीरतापूर्वक सोच्ने र सहमति जनाउने तीनैजना नेताहरूलाई धन्यवाद दिनुपर्छ ।
यस एकीकरणले लोकप्रिय स्वतन्त्र नेताहरू र उदाउँदै गरेको पार्टीलाई मिलाएर नेपालको वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिलाई थप सुदृढ बनाउँदैछ, जसले यसको विश्वसनीयता, संगठनात्मक क्षमता र निर्वाचन प्रतिस्पर्धालाई बढाउँछ । स्वतन्त्र रूपमा बालेन शाहले सहरी युवाको आकर्षण र सुधारको एजेन्डा ल्याउँछन्स कुलमान घिसिङ, जो नेपालको लोडसेडिङ अन्त्यका लागि चिनिन्छन्, उनले प्राविधिक विशेषज्ञता र सुशासनमा विश्वास थप्छन् र रवि लामिछानेको सञ्चार–माध्यमबाट प्राप्त लोकप्रियताले यी सबैलाई मिलाएर देशको सुशासनका लागि आवश्यक सीपहरूको उत्तम मिश्रण बनाउँछ ।
यो एकताले केन्द्रीय समिति र उम्मेदवार बाँडफाँडमा साझा प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्छ, जसले वैकल्पिक शक्तिहरूको मत विभाजित हुनबाट जोगाउँछ । वैदिक पौराणिक कथाको उदाहरण दिने हो भने, यो ब्रह्मा, विष्णु र महेश जस्तै हो, जो आफैमा विशिष्ट र महत्त्वपूर्ण छन् र राष्ट्रको बृहत्तर सञ्चालनका लागि आवश्यक छन् । यस एकीकरणलाई राष्ट्रिय स्वार्थका लागि ‘ठुलो साहस, त्याग र आशाको प्रतिबिम्ब’ को रूपमा हेरिएको छ, जसले युवा विरोध र प्रवासमा रहेका नेपालीहरूको समर्थनलाई एकीकृत गर्दै रास्वपालाई नेपालको लोकतान्त्रिक पुनःसंरचनाको अनुहार बनाउनेछ ।
एकीकरणको अपेक्षित प्रभाव
यसले वैकल्पिक राजनीतिक क्षेत्रलाई एकीकृत गरेर, परम्परागत दलहरूमाथि दबाब बढाएर र सहरी युवा तथा प्रवासी मतदाताहरूलाई उत्साहित बनाएर सन् २०२६ मार्चको निर्वाचनको परिदृश्यलाई उल्लेखनीय रूपमा बदल्ने अपेक्षा गरिएको छ । बलियो वैकल्पिक मोर्चास् यस एकताले रास्वपालाई नेपाली कांग्रेस र एमालेको मुख्य चुनौतीको रूपमा खडा गरेको छ । विवेकशील साझा जस्ता शक्तिहरूलाई समेत समेट्दा यसले लगभग सबै प्रमुख वैकल्पिक शक्तिहरूलाई एकै ठाउँमा ल्याएको छ, जसले सुधारवादी दलहरूबिचको मत विभाजनलाई रोक्छ । सहरी र युवा परिचालनस् काठमाडौँ र अन्य सहरहरूमा बालेन शाहको लोकप्रियताले सहरी क्षेत्रमा उच्च मतदान सुनिश्चित गर्छ । रास्वपाले युवा वर्ग र डायस्पोराको समर्थन पाइरहेको छ, जसले निर्वाचनमा ठुलो जनसांख्यिकीय परिवर्तन ल्याउन सक्छ ।
मतदाताहरूमा जातीय र क्षेत्रीय विविधतास् यी तीनै नेताहरूको सहरी मतदाताहरूबिच लोकप्रियता छ । साथै, उनीहरूको ग्रामीण क्षेत्रमा पनि छुट्टाछुट्टै पकड छस् रविले खस आर्यको मत, कुलमानले आदिवासीको मत र बालेनले मधेसको मत आकर्षित गर्न सक्छन् । समावेशीकरण र विविधताका दृष्टिकोणले यी तीनै क्षेत्र उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छन् । परम्परागत दलहरू माथि दबाबस् यस एकताले कांग्रेस र एमालेलाई चुनावी तालमेलका लागि बाध्य बनाउन सक्छ । यी दलहरूलाई रास्वपाको नयाँ नेतृत्व त्रयी ९जसलाई सुधार, प्रविधि र स्वतन्त्रताको प्रतीक मानिन्छ० को सामना गर्न गाह्रो हुन सक्छ ।
आगामी बाटो
नयाँ एकीकृत रास्वपा–बालेन–उज्यालो नेपाल गठबन्धनले भविष्यमा एकताबद्ध रहन व्यक्तिगत लाभ भन्दा राष्ट्रिय हित, समावेशी नेतृत्व, स्पष्ट शासन एजेन्डा र कडा संगठनात्मक अनुशासनलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि राष्ट्रिय हितस् कुलमान घिसिङले जोड दिए झैँ, ‘पद, स्वार्थ र व्यक्तिगत लाभ भन्दा माथि उठेर’ देशको हित र जनताको आकाङ्क्षालाई केन्द्रमा राखेर यो एकता हासिल गरिएको हो । यो गुटबन्दी रोक्नका लागि आवश्यक छ । राष्ट्रको बृहत्तर हितका लागि यो एकतालाई निरन्तरता दिनुपर्छ ।
समावेशी नेतृत्व र भूमिका बाँडफाँडस् जिम्मेवारीको सन्तुलित वितरणले कुनै एक पक्षको प्रभुत्व हुन दिँदैन र कार्यकर्ताहरूमा विश्वास जगाउँछ । भविष्यको एकता पारदर्शी निर्णय प्रक्रिया र न्यायोचित उम्मेदवार बाँडफाँडमा भर पर्छ । स्पष्ट शासन एजेन्डाः सुशासन, समृद्धि, लोकतन्त्र र सामाजिक न्यायका लागि यो एकता भएको हो । आर्थिक विकासका लागि ऊर्जा, सहरी व्यवस्थापन र भ्रष्टाचार निवारण जस्ता प्रतिज्ञाहरू पूरा गर्दा मात्र विश्वसनीयता कायम रहन्छ । अब हामीलाई विश्वास गर्ने स्पष्ट कार्ययोजना चाहिन्छ ।
संगठनात्मक अनुशासनस् रास्वपा ठुलो दल बन्दै जाँदा यसको आकर्षण सहरी क्षेत्र बाहिर पनि विस्तार गर्नुपर्ने हुन्छ । ग्रामीण क्षेत्रमा बलियो स्थानीय संरचना निर्माण गर्नु विभाजन रोक्ने मुख्य उपाय हो । अपेक्षा र जोखिमको व्यवस्थापनस् जनताले यस गठबन्धनलाई आशाको रूपमा हेरेका छन् । यदि सुधारका कार्यहरू सुस्त भएमा ठुलो अपेक्षाले निराशा पनि निम्त्याउन सक्छ । नेताहरूले आफ्ना समर्थकहरूलाई यथार्थपरक समयसीमा र प्रगतिबारे जानकारी गराउनुपर्छ ।
निष्कर्ष
देशको बृहत्तर हितका लागि यो एकताको निरन्तरता आवश्यक छ । यस्तो निरन्तरताका लागि आधारभूत आवश्यकता भनेको निर्णय प्रक्रियामा पारदर्शिता, प्रणालीबाट व्यक्तिगत अहम्लाई टाढा राख्नु र हामी कसरी अगाडि बढ्छौँ भन्ने विषयमा छलफल गर्नु हो । जहाँ आवश्यक छ, त्यहाँ उदार र लचिलो हुनुपर्छ । यो राजनैतिक कौशल देखाउने समय हो । तीनै जना नेताहरू निरन्तर रूपमा संलग्न हुनुपर्छ र अन्तिम उद्देश्य अर्थात् ‘पुराना यथास्थितिवादी’ हरूलाई हराउन योजना बनाउनुपर्छ ।
याद राख्नुहोस्, यदि तीनै जना नेताहरूले ‘मैले वा मेरो समूहले के पाएँ’ वा ‘को वरिष्ठ र को कनिष्ठ’ भन्ने विषयमा बहस गर्न थाल्नुभयो भने, देश पुनः पुरानै दल’ हरूको कब्जामा जानेछ, जसको परिणाम स्वरूप तपाईंहरू सबैले हार्नु हुनेछ र अन्ततः नेपालका जनताले हार्नेछन् । अब जनताको भविष्य तपाईंहरूको हातमा छ, तपाईं कसरी अगाडि बढ्न चाहनुहुन्छ निर्णय गर्नुहोस् । जनताको तपाईंहरू तीनै जनाप्रति निकै उच्च अपेक्षा छ, यदि तपाईंहरूले लुटतन्त्रबाट मुक्तिको बाटोमा गल्ती गर्नुभयो भने जनताले तपाईंहरूलाई कहिल्यै माफी दिने छैनन् ।
