सारांश
सशस्त्र प्रहरी बलका आईजी राजु अर्याल २०८३ वैशाख १८ मा अवकाशमा जाँदै छन्, जसले चार वर्षे सेवा अवधि पूरा गर्नेछन्।
अर्यालको कार्यकालमा सरुवा र बढुवालाई पारदर्शी बनाउन पहल गरे पनि उच्च अधिकृतहरूको बढुवामा राजनीतिक चलखेल कायमै छ।
आईजीको प्रतिस्पर्धामा एआईजीहरू नारायणदत्त पौडेल र वंशीराज दाहाल छन्, जसमा पौडेल वरीयतामा अगाडि छन्।
काठमाडौं । सशस्त्र प्रहरी बलका आईजी राजु अर्याल १ महिनापछि अवकाशमा जाँदै छन् । आईजीको चार वर्षे सेवा अवधि पूरा गरेर अर्याल २०८३ वैशाख १८ मा अवकाशमा जान लागेका हुन् । अर्यालले २०७९ वैशाख १९ बाट सशस्त्र प्रहरीको कमाण्ड समालेका थिए । सशस्त्र प्रहरीका आईजीको पदावधि चार वर्ष हुने कानुनी व्यवस्था छ ।
२०५४ चैत १८ मा इन्स्पेक्टरबाट नेपाल प्रहरीमा प्रवेश गरेका अर्याल सशस्त्र प्रहरी बलमा स्थानान्तरण भएका थिए । अर्यालकै ब्याचमेट दानबहादुर कार्की कात्तिक २४ मा प्रहरीको आईजीपी नियुक्त भए । प्रहरी ऐन र नियमावलीमा फेरबदल नभएमा कार्की २०८४ चैत १७ सम्म प्रहरी संगठनको नेतृत्वमा रहन्छन् । प्रहरी र सशस्त्र दुवै संगठनमा ३० वर्षे सेवा अवधि हुन्छ । तर अर्याल चाहिँ फौजमा प्रवेश गरेको २८ वर्ष पूरा गरेर सेवा निवृत्त हुन लागेका हुन् ।
२०७९ मा सम्पन्न स्थानीय तह निर्वाचन, प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभा निर्वाचन तथा २०८२ मा सम्पन्न प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनको सुरक्षामा अर्यालको नेतृत्वमा सशस्त्र प्रहरी बल दोस्रो घेरामा खटिएको थियो । अर्याल आफ्नो कार्यकालमा दुर्गा प्रसाईं नेतृत्वको आन्दोलन र जेनजी प्रदर्शनसँगै भएको उथलपुथलकारी समय भोगेर संगठनबाट बिदा हुँदैछन् । अर्यालले आफ्नो कार्यकालमा सशस्त्र प्र्रहरी संगठनमा हुने सरुवा र बढुवालाई पारदर्शी र अनुमान योग्य बनाउन पहल गरे । सरुवाको पूर्व सुची प्रकाशन गर्ने पद्दतिले सशस्त्रमा भनसुन अन्त्य भएको छ । यद्यपि उच्च दर्जाका अधिकृतहरुको बढुवामा हुने राजनीतिक ‘चलखेल’ अझै अन्त्य हुन सकेको छैन् । अर्यालको कार्यकाल ‘सन्तोषजनक’ रहेको सशस्त्रका उच्च अधिकृतहरु बताउँछन् ।
अर्याल सेवा निवृत्त भएपछि सशस्त्रको नेतृत्व कसले गर्छ भन्नेबारे चासो सुरू भएको छ । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी ९रास्वपा०का वरिष्ठ नेता बालेन्द्र शाह ९बालेन० ले नेतृत्व गर्ने मन्त्रिपरिषद्ले सशस्त्रको नयाँ आईजी नियुक्त गर्नेछ । बालेन सरकारको सुशासनको ‘परीक्षा’ सशस्त्रको आईजी नियुक्तिमा हुने जानकारहरु बताउँछन् ।
आईजीको प्रतिस्पर्धामा एआईजीहरु नारायणदत्त पौडेल र वंशीराज दाहाल छन् । नारायण दत्त पौडेल २०७९ जेठ ६ मा एआईजी बढुवा भएका थिए । दाहाल २०७९ असोज २८ मा एआईजी बढुवा भएका हुन् ।
पौडेल वरीयतामा पहिलो नम्बरमा छन् । दुईजनाको तुलना गर्दा पौडेल भन्दा दाहाल वरीयतामा झन्डै पाँच महिना पछाडि छन् । सशस्त्रमा तीनजना एआईजी हुन्छन् । अर्का एआईजी हुन्, गणेश ठाडा मगर । ठाडा मगर २०८२ असार ३ मा एआईजीमा बढुवा भएका थिए । पौडेल वरीयतामा पहिलो नम्बरमा भएको हुनाले आईजीको सबैभन्दा बलियो दाबेदार उनी हुन् । अर्धसैनिक फौज भएको हुनाले सशस्त्रमा सरकारले वरीयतालाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ ।
पौडेल र दाहाल अवकाशमा जान लागेका आईजी अर्यालकै ब्याचमेट हुन् । पौडेल हाल मानवस्रोत विकास विभाग, दाहाल सीमा सुरक्षा विभाग र ठाडा मगर कार्य विभागको प्रमुख छन् । ठाडा मगर पौडेल र दाहाल भन्दा पछिल्लो ब्याचमा अधिकृत हुन् ।
सशस्त्र प्रहरी नियमावली–२०७२ को नियम ५३ अनुसार सरकारले एआईजी मध्येबाट ज्येष्ठता र कार्यकुशलताको आधारमा आईजीपी नियुक्त गर्नेछ । कार्यकुशलताभित्र नेतृत्व क्षमता, आर्थिक अनुशासन, व्यवस्थापकीय एवं रचनात्मक क्षमता तथा आफूभन्दा मुनिको सशस्त्र प्रहरीलाई प्रोत्साहन र परिचालन गर्ने सक्ने क्षमतालाई आधार बनाउनुपर्ने नियमावलीमा व्यवस्था छ ।
सशस्त्रमा ६ जना डीआईजीको पद पनि रिक्त छ । डीआईजीहरु कुमार न्यौपाने, कमल गिरी, कुलबहादुर नेम्बाङ र शम्भु सुवेदी अवकाशमा गएका हुन् । अरू दुईवटा दरबन्दी नयाँ स्वीकृत भएको हो । ६ वटा दरबन्दीमा बढुवा हुन सकेको छैन ।
